Kirgizië 9 - Een Alakyis maken deel 2

( Lees hier deel 1)
In plaats van het ons bekende zeepsop, kwam er enkel een gieter warm water tevoorschijn. Er werd een in mijn ogen geringe hoeveelheid water over ons ontwerp gesproeid. Waarschijnlijk heb je veel minder water nodig als je het werk inpakt in een chi (een rieten mat) in plaats van in het ons welbekende bubbeltjesplastic. Het water verspreidt zich verder tijdens het proces, door plastic kan het niet heen als je rolt. Verder veronderstel ik dat de vilters bij ons ooit begonnen met vilten in resten verpakkingsmateriaal die anders toch werden weggegooid, inmiddels wordt het plastic speciaal in rollen geproduceerd voor het viltwerk. Wellicht een overweging waard voor het milieu om ook enkel rieten matten te gebruiken? Het leverde ook nog eens veel minder geklieder op omdat er maar zo weinig water wordt gebruikt.

Het viltwerk werd daarna niet platgedrukt of aangevilt, het werd meteen opgerold en ingepakt in een katoenen laken met wat touw eromheen. Nog wat laatste water eroverheen om het katoen nat te maken en klaar was deze fase.

Een oude fietsband deed vervolgens dienst als handige roller. Een vrouw trekt aan de fietsband waardoor het werk over de grond rolt. Drie personen (of meer of minder naar gelang de grootte van je werk) lopen achter de rol aan en trappen synchroon op de rol in een cadans die de voorste vrouw niet hindert. Zo werd er ongeveer een half uur gerold en getrapt, heen en weer over het betonnen erf.
Wij konden onze nieuwsgierigheid bijna niet bedwingen, gewend als we waren aan het tussentijds kijken of alles nog goed in de rol zit en hoe ver het viltproces al is. Maar niet Big Mama, zij wist precies wat zich daarbinnen in de rol afspeelde en wanneer we mochten stoppen.

En daar kwam de verrassing, inderdaad, toen het werd uitgerold kwam er een keurig dik vilttapijt uit.
Dat werd op het hek voor het huis gehangen om in de zon te drogen. Maar het was nog niet klaar werd ons verzekerd. En in plaats van relaxen op het erf konden we nu alvast starten met het maken van een shirdak...
(Vervolg in deel 3 omdat er maar beperkt foto's in een blog kunnen)

Kirgizië 8 - Een alakyis maken, deel 1

Maar we waren hier gekomen om de vilttechnieken die ze hier al eeuwen gebruiken te leren. Dus werden we per minibus naar een dorpje gebracht waar we aan een zandweggetje de blauwe poort van Big Mama ontwaarden. In werkelijkheid had deze fantastische vrouw een prachtige andere naam, maar niemand van ons kon die onthouden. Hun huis hadden ze ontruimd, daar zouden wij twee dagen in verblijven. Big Mama had met haar twee schoondochters en wat baby's en kinderen haar intrek genomen in een 'zomerhuis', een soort schuur, aan de overkant van het erf. Daar sliepen ze op matjes op de grond, zoals ze dat voorheen ook altijd 's zomers in een yurt gewend waren. Af en toe liet zich ook een zoon zien, maar die was steeds snel verdwenen met zo'n overdosis vrouwen (wij waren met zes deelneemsters, plus gids en chauffeur). Waarschijnlijk waren de mannen van de familie meestal ergens met de kudde van 100 schapen op pad. Of ze waren elders belangrijke mannendingen aan het doen, dat kan ook.
Eerst moesten we leren hoe je de schapenwol (van eigen schapen) ontdoet van vuil en stro. Niet door de kaardmolen, nee echt handwerk met twee ijzeren staven en een oude bedspiraal als hulpmiddelen. Hoppa, meppen maar:

Daarna pakte Big Mama een grote schaar en begon ze in de wol, die inmiddels lekker fluffie was, te knippen. We waren redelijk flabbergasted, want regel 1 bij ons in viltland is dat je nooit knipt in de wol. Wel dus.

Wonderbaarlijk hoe ze trouwens urenlang soepel op zo'n laag krukje of op haar hurken kon zitten, wij kieperden er regelmatig vanaf. Maar als je het je hele leven blijft doen verleer je het diep hurken waarschijnlijk niet. 

Ook wij ontkwamen er niet aan: knippen, knippen, knippen. Er ontstond een grote berg schapenwol en daarna een grote berg geitenwol. Die gebruiken ze in een verhouding van 1 op 1, dan ontstaat een zeer duurzaam vilt. Moet zo'n dertig jaar mee kunnen! 

De twee bergen moesten gemixt worden. Niks door de kaardmolen, daar kwamen de ijzeren staven weer. Om de beurt mepten we ons een rugblessure, maar daarna hadden we dan ook een keurige berg bruingrijze mix. 

De volgende stap was het ordenen van de wol op de rieten mat, de chi, op een vooraf vastgestelde grootte. Niks netjes wol uitleggen, handje voor handje, gewoon een beetje verdelen over het vlak en hier en daar een beetje recht duwen of platslaan. 

We kregen ieder een vlak toegewezen om te versieren, dat zou straks onze eigen mini-alakyis (versierd vloerkleedje, de letterlijke vertaling is meerkleurig vilt) worden. Big Mama keurde wat en herschikte wat en toen was onze basis klaar. We zaten gereed voor de teil met zeepsop en het handmatig wrijven van de wol, maar dat liep anders. Daarover in een volgend blog meer. 

Kirgizië 7 - Chocola bakken

Toen we de eerste dag arriveerden bij ons hotel in het centrum van Bishkek keken we verbaasd om ons heen. Zou dit het zijn? We hadden zojuist de geasfalteerde straten verlaten en hoewel we nog op loopafstand van het centrum waren, hield hier de moderne wereld een beetje op. Er waren wat daken zichtbaar achter grote muren en gesloten poorten. Geen idee wat zich daar verder allemaal bevond. Ook ons hotel ging schuil achter een poort.
'Ik zou hier vanavond niet graag alleen over straat gaan,' zei ik tegen mijn vriendin.
Maar het duurde nog geen dag of we waren helemaal opgenomen in de sfeer en cultuur van de stad. Tegen de schemering was ik dan ook vergeten wat ik eerder dacht en mijn vriendin en ik maakten een ommetje om de omgeving te verkennen.
Op onze terugtocht troffen we een oud Russisch vrouwtje, dat met haar plastic tasjes uit de supermarkt kwam. Tien procent van de bewoners in Kirgizië bestaat nog uit Russen en zelfs wij als leek konden het uiterlijk van de Kirgiezen moeiteloos onderscheiden van de Russen. Niet hun taal. Dat klonk voor mij sowieso onherkenbaar, hoewel het Kirgizisch wel erg aan het Turks deed denken.
Blijkbaar wilde de vrouw, in de schemer getooid met een donkere zonnebril, onze assistentie. Telkens als we wat doorliepen maande ze ons bij haar te blijven. Dus dat deden we dan maar. Dat ze een dochter had die in het buitenland woonde kon ze ons nog duidelijk maken door naar zichzelf te wijzen en te zeggen 'daughter Australia' maar veel verder ging haar Engels niet. Dus stak ze hele verhalen tegen ons af in het Russisch, steevast gevolgd door het woord 'Understand?'. Nee, eerlijk gezegd begreep ik er niets van, maar zo stiefelden we voort. Inmiddels had ze mijn vriendin in de arm genomen om met haar zonnebril op niet te struikelen over de vele keien en de gaten in de zandweg. Ze wees ons een kortere weg, dwars door het bosachtige speelplein dat bij een school hoorde. We vreesden dat we aan de andere kant op een hek zouden stuiten, maar gaven haar het voordeel van de twijfel. Na elke 'Understand?' antwoordde ik vriendelijk: 'Ik kan er geen chocola van bakken.' Daar hoorde ze een herhaling in en blij dat ze was om wat Nederlands te leren herhaalde ze mompelend voor zichzelf uit bijna accentloos 'Chocola bakken'.
Kom je in de toekomst een oude Russische vrouw tegen in Kirgizië die je vrolijk begroet met de woorden 'Chocola bakken', knik dan begrijpend en doe haar de groeten van me.

De toegangsweg naar ons hotel.

De poort van de buurschool.

Ons hotel Umai.

Kirgizië 6 - Koken met mest

Waar je ook kookt, in huis, buiten de yurt of onder een afdakje, koken gaat het best met samengeperste mest. Brandt als een tierelier en is ruimschoots voorradig omdat de kuddes schapen, geiten, koeien en paarden in de winter in stallen staan. Even losbikken en met een bijl in stukken slaan en je hebt je brandstof.

Kirgizië 5 - Gewoon wat mensen.

Onderweg is het altijd een genot om wat gewone mensen te observeren. Hier een selectie:

De toiletmevrouw wilde met plezier op de foto.

Hoe oud ze is weet ik niet, maar ze heeft bijna de aarde weer bereikt.

Wij liepen in luchtige kleding, maar niet iedereen heeft het warm op een warme dag.

Heerlijk schommelen met je kind op een nieuw bankje voor een nieuw ultramodern warenhuis is een genot. 

Kirgizië 4 - Soms moet je toch...

Effe een onsmakelijk blogje tussendoor. Smetvreesmensen even doorscrollen!

We waren vooraf gewaarschuwd voor het toiletgebeuren in Kirgistan. Gewapend met eigen toiletpapier, natte toiletdoekjes, blauwe overschoenen uit het ziekenhuis en een fles ontsmettende gel voor de handen durfden we het avontuur wel aan. We zouden ons toch door zoiets niet laten afschrikken!
In de hotelletjes waar we verbleven en bij de mensen thuis waar we logeerden viel het reuze mee. Er was steeds een westers toilet dat je ook nog eens door kon trekken en er was zowaar voldoende wc-papier. Soms een soort crêpepapier op een rolletje, waar in het midden geen gat in zat, dus ophangen kun je zo'n rol niet. Het rolletje staat dan ergens op de grond of op de stortbak of op het wastafeltje waar het nat wordt. Een beetje onsmakelijk is wel dat het vuile toiletpapier in een bakje moet en niet in het toilet. Meestal was het echter een afgesloten bakje dat ook nog eens niet overvol was. 

Maar onderweg...
Soms moet je toch als je een hele dag onderweg bent, ook al beperk je je theetjes vooraf wat. Bij restaurantjes of bezienswaardigheden onderweg hebben ze meestal een toilet. Er zit vaak een deur voor die van je knieën tot aan je schouders reikt, wegens verstikkingsgevaar is de deur niet gatvullend. Je behoefte verdwijnt in een metersdiep gat, soms zit er een roostertje boven zodat je niet je mobiel er per ongeluk in laat vallen. Daar wordt het echter niet frisser van. Een selectie van de door mij bezochte toiletten vind je hieronder. Het is me gelukt de vakantie buikloopvrij door te komen, dus mijn wapenen werkten afdoende.

Met prachtig mozaïek! Hier is aandacht aan besteed!

Toilet bij een wegrestaurant waar ze het restaurant vergeten waren, zo zag het eruit. Dus het stond wat verloren langs een doorgaande weg.

Voor heren en dames hier een aparte rode variant. Met blauw geschilderde deurtjes een smaakvolle combinatie.

Ook een geschikte kleur. Het oogt minder besmettelijk.

Hier zat een erg grote deur voor zelfs. Je kon bijna anoniem toiletteren. 

 Dit was een uitdaging. Het gat eronder was gigantisch groot en diep! Ik schat zo'n drie meter diep, zodat het toilet voorlopig niet verplaatst hoefde te worden. Is het gat vol dan maakt men namelijk een nieuw gat ernaast en verzet het hokje een paar meter. Echte ontluchtingspijpen tegen verstikkingsgevaar!
De deur waaide open door de frisse bries vanaf het meer en sloten die ook sluiten daar doen ze niet aan. Dus hurkend vooral niet kijken naar de duizelingwekkende diepte en je broek en onderbroek een beetje bij elkaar houden wegens besmettingsgevaar, terwijl je met je andere hand de deur vasthoudt die eigenlijk net te ver weg is, dat is echt toiletteren voor gevorderden! Later leerden we dat je de deur gewoon open kunt laten. Heb je een room with a view. Zolang je blijft zingen houdt iedereen gepaste afstand van het hokje. Weer wat geleerd.

Kirgizië 3 - Kapot is niet waardeloos.

Als je arm bent leer je te repareren, merk ik in alle landen waar men het niet zo breed heeft.
Ik was verbaasd een soort aftandse tractor te zien staan voor het huis waar we een paar dagen zouden verblijven. Waarom was die niet even aan de kant gezet?
Nog verbaasder was ik toen ik een uur later geluiden hoorde en er een man onder ontwaarde. Het zou toch niet waar zijn dat hij hier nog wat van zou kunnen knutselen?
Nog een uur later hoorde ik prutteldepruttel en hoppa, daar verplaatste de 'soort van tractor' zich op eigen kracht naar het einde van de straat waar hij ons niet in de weg stond. Hoe dat ding nog kon rijden terwijl er bijna niets meer aan en in zat was mij een raadsel.
















Een eindje verderop troffen we later een leeftijdsgenoot aan, met nog wat meer aankleding, ook deze deed nog dienst.

En als de banden dan helemaal vlak en kapot zijn, combineer je die met wat zelfgemaakte stenen van leem en stro, je smeert dat ook netjes af en je hebt een eersteklas muur om je huisje.

 

Is de rest van de tractor ook uit elkaar gevallen dan combineer je wat onderdelen met wat ander materiaal en je hebt een puike omheining voor het vee.

En o ja, wie had bedacht dat je op een stoel alleen kunt zitten als hij nieuw is? Als handelaar op de markt ben je net zo blij met een aftands exemplaar. Zitten is zitten!